Sự nguy hiểm của thói ngạo mạn
Tuấn Anh (Theo Forbes) Nguoilanhdao
Nhiều lãnh đạo thường sa vào vũng lầy trong việc có cái nhìn phiến diện về khả năng của mình và họ luôn phải đối diện với nguy hiểm lớn khi coi thường những nguy cơ rõ ràng trong các tình huống đó. Theo sử thi Iliad thì Ajax the Lesser là một chiến binh có vóc người nhỏ con, nhanh nhẹn và sử dụng giáo rất giỏi. Anh đã tham gia trận chiến nổi tiếng ở thành Troy (trận Trojan War) và lập nhiều chiến công. Khi cuộc chiến kết thúc, Ajax đã tới đền thờ nữ thần Athena và cưỡng đoạt công chúa Cassandra, con gái của quốc vương Priam. Hành động này đã làm nữ thần Athena phẫn nộ và bà đã đặt lời nguyền cho hải quân của Ajax bị đắm thuyền trên biển khi trở về nhà. Ajax may mắn được thần biển Poseidon cứu sống nhưng thay vì cám ơn Poseidon thì anh lại bộc lộ bản chất kiêu ngạo và xấc xược. Chính sự kiêu căng ngạo mạn này đã khiến Poseidon tức giận và dìm chết Ajax dưới đáy biển sau đó. Đối với người Hy Lạp cổ đại, sự ngạo mạn, xấc xược là không thể tha thứ được. Bởi nếu không kiềm chế những tính xấu này thì lâu dần nó sẽ dẫn đến những hành động tội lỗi, cuồng loạn và gây nguy hiểm cho nhiều người khác, thậm chí là cả một xã hôi. Herbert London, một nhà hoạt động chính trị của Đảng bảo thủ Anh đã quan sát kĩ lưỡng những bài học thất bại từ thói ngạo mạn và nhận ra nó là mối hiểm họa thực sự đối với nền kinh tế hiện đại. Có lần ông đã gửi một e-mail với nội dung nhắc nhở sự nguy hiểm của thói xấu này tới Kenneth Lay, CEO tập đoàn Enron, lừng lẫy một thời ở Mỹ. Trong một buổi họp trước toàn thể nhân viên của mình năm 2001, Kenneth Lay đã tuyên bố: "Chúng ta có một tổ chức hùng mạnh nhất trong giới doanh nghiệp Mỹ ngày nay". Và kết cục là Enron đã phá sản ngay trong năm này còn chính Kenneth Lay phải chịu án tù 45 năm. Câu chuyện về Công ty Enron của Mỹ là câu chuyện thời sự nóng nhất trên thị trường tài chính thế giới vào giai đoạn cuối năm 2001 và đầu năm 2002. Câu chuyện nóng lên trở lại từ tháng 7/2004, khi Tổng giám đốc kiêm chủ tịch của công ty bắt đầu bị khởi tố. Được thành lập từ năm 1985 trên cơ sở sáp nhập hai công ty Houston Natural Gas và Internorth of Omaha, Enron nhanh chóng trở thành một công ty đa quốc gia hùng mạnh trong lĩnh vực năng lượng. Enron đã trở thành công ty lớn thứ bảy của Hoa kỳ và có lúc là công ty năng lượng hàng đầu thế giới. Công ty có hoạt động ở hơn 30 quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam.Lĩnh vực hoạt động chính của công ty đã mở rộng dần từ vận chuyển và phân phối khí đốt sang buôn bán xăng dầu và khí đốt, xây dựng các nhà máy điện và cung cấp điện.Trên con đường phát triển và mở rộng lĩnh vực hoạt động, việc kinh doanh của Enron ngày càng mang thêm nhiều rủi ro. Giới chuyên gia cho rằng, sai lầm của công ty này chính là phụ thuộc quá nhiều vào các giao dịch tài chính. Vào tháng 8/2001, Giám đốc Điều hành Jeffrey Skilling từ chức vì lý do cá nhân. Enron công bố lỗ 618 triệu USD trong quý III nhưng thực tế lên tới 1,2 tỷ USD. Khi công ty khó khăn, họ thuyết phục nhân công nhận lương và thưởng bằng cổ phiếu. Làm cách đó, giá trị của Enron đã bị giảm sút nghiêm trọng. Khi Ủy ban Chứng khoán Mỹ điều tra, Giám đốc tài chính Fastow phải ra đi, cổ phiếu của Enron tụt giá thảm hại, lòng tin của khách hàng đã mất khiến họ không đầu tư nữa và công ty khánh kiệt. Kenneth Lay bị kết án 45 năm tù Ngoài những lời tự đánh bóng về khả năng quản lý, Enron được quảng cáo rất hiệu quả qua công ty kiểm toán Arthur Andersen và các nhà phân tích phố Wall, nhờ vậy số người mua cổ phiếu của công ty cao kỷ lục. Đến khi công ty tuyên bố phá sản với số nợ 31,2 tỷ USD, nhiều nhà đầu tư mới ôm mặt than khổ. Một ví dụ khác là: Long-Term Capital Management (LTCM) là một quỹ chống rủi ro lớn của Mỹ, được thành lập năm 1994. Quỹ này là một quỹ tự bảo hiểm đi tiên phong về sử dụng kĩ thuật quản lý rủi ro dựa trên cơ sở lý thuyết thị trường hiệu quả. Người sáng lập và điều hành Quỹ này là John Meriwether, chuyên gia đầu tư về trái phiếu nổi tiếng. Trong đội ngũ thành viên chủ chốt của LTCM còn có nhiều nhà kinh tế học từng đoạt giải Nobel. Thành công đến với LTCM thời gian đầu là điều không có gì ngạc nhiên, nhưng cuối cùng vì quá tự phụ với tài năng của mình mà những nhà lãnh đạo của LTCM đã 'góp công' đưa Quỹ này đến với vực sâu phá sản năm 2000. John Meriwether nghĩ rằng phương pháp siêu việt để kinh doanh chứng khoán là phương pháp toán học. Vì thế, ông tuyển vào LTCM nhiều chuyên gia nổi tiếng đã thành công về toán tài chính. Trong số những chuyên gia đó có những đồng nghiệp cũ khi ông còn làm thuê cho ngân hàng Salomon Brothers, David Mullins, cựu phó chủ tịch cục dự trữ liên bang Mỹ (FED), Robert Merton, giáo sư đại học Harvard, Myron Scholes, giáo sư Đại học Standford,… Năm 1997 hai vị giáo sư Merton và Sholes được giải Nobel Kinh tế. LTCM khởi đầu với vốn 1,25 tỷ USD, trở thành quỹ phòng vệ lớn nhất và linh động nhất thế giới vào thời đó. Sau khi trừ tiền hoa hồng, tỉ suất lợi nhuận của cổ đông là 42,8% năm 1995, 40,8% năm 1996 và 17,4% năm 1997. Đầu năm 1998, vốn của LTCM là 4,8 tỷ USD với khả năng vay 200 tỷ và tình hình tài khoản những sản phẩm thứ cấp hơn 1.200 tỷ USD. Với những thành tích như vậy, lãnh đạo LTCM mỗi ngày mỗi phiêu lưu hơn. Họ kiêu căng đến nỗi đề nghị trả lại tiền vốn những ai muốn hỏi chi tiết về chính sách đầu tư của họ. Sau khủng hoảng tài chính ở châu Á năm 1997, tỉ lệ chiết khấu các trái phiếu tăng làm cho lãi của LTCM giảm. Nhưng lãnh đạo LTCM vẫn dự đoán tình hình sẽ mau chóng trở lại như xưa. Họ bán trái phiếu với vị thế mở (open position), bỏ qua việc mua hợp đồng ngoại tệ kỳ hạn để bảo hiểm rủi ro khi tỉ giá thay đổi trên thị trường Mỹ để mua ở thị trường Nga. Ngày 17.8.1998, thủ tướng Nga Sergueï Kirienko tuyên bố gia hạn nợ của Liên bang Nga và phá giá đồng rúp. Ngay lập tức các nhà đầu tư quốc tế rút tiền từ Nga để đầu tư vào Mỹ. LTCM phải bán tháo trái phiếu Nga để thanh toán những hợp đồng trên thị trường Mỹ. Do không có biện pháp chống rủi ro tỉ giá, trong tháng tám họ lỗ 1,7 tỷ USD rồi lỗ thêm một tỷ nữa trong ba tuần đầu tháng 9.1998. Ngày 18.9.1998, khi tin đồn khả năng phá sản bắt đầu lan tràn, vốn của LTCM tụt từ 4,8 tỷ USD xuống còn 1,5 tỉ USD và chính thức phá sản năm 2000. Herbert London nhìn nhận thấy nhiều lãnh đạo có thể thường sa vào vũng lầy của việc có cái nhìn phiến diện về khả năng của họ. Họ luôn phải đối diện với hiểm nguy lớn lao khi coi thường những nguy cơ rõ ràng trong các tình huống đó. Mark Button đến từ đại học Utah cũng thấy rằng nhiều nhà lãnh đạo bỏ ngoài tai những lời khuyên chân thành về sự tự phụ tài cao của họ. Việc né tránh những buổi thảo luận và lắng nghe một cách tích cực đã dẫn dắt họ đi tới thất bại nhanh hơn bao giờ hết. Hơn nữa, cũng cần nhận ra sự khác biệt giữa một con bạc và một chủ doanh nghiệp. Khi con bạc vỡ nợ, chỉ mình anh ta bị tổn thất. Còn với chúng ta, những nhà lãnh đạo, thói kiêu căng, ngạo mạn của chúng ta có thể đẩy nhiều người khác vào cảnh bĩ cực giống như những ví dụ về Kenneth Lay ở Enron hay John Meriwether với Long-Term Capital Management. Chúng ta cần xem xét lại bản thân thường xuyên, giống như những người Hy Lạp cổ đại, đừng để thói kiêu căng tự phụ trở thành một tai họa làm hại chính chúng ta và vô khối người khác có liên quan. Nguồn: Nguoilanhdao